حاکمیت ملایان در درون «مثلث تعارض» گرفتار آمده است:
تعارض جامعهی ایران با ضریب انفجار اجتماعیِ ارتش گرسنگان
تعارض بینالمللیِ بلاتکلیف
تعارض درون حاکمیت با شدت گرفتن چالش تصمیمگیری.
هر سه تعارض حکم میکنند که این نظام در معرض تصمیمگیری بر سر «تغییر و اصلاح» یا «تحلیل و اضمحلال» واقع شده است. اما از طرفی «ماهیت» هر سه تعارض نیز حکم میکنند که هرگونه «تغییر و اصلاح»، خود بهمثابه «تحلیل و اضمحلال» است.
ماهیت تعارض جامعهی ایران، بهعنوان چالش بینادی واصلی دو مؤلفهی سیاسی و اقتصادی است که اولی، بر سر آزادی و دومی بر سر عدالت اجتماعیست.
ماهیت تعارض بینالمللی، تروریسم و توسعهطلبی توأم با هستهای است.
ماهیت تعارض درون حاکمیت، کشاکش بر سر قدرت و ثروت و نیز نقش محوری ولی فقیه بهمثابه بنبستساز تصمیمگیری توسط دولت و نهادهای قانونیست.
مشاهده میشود که هرگونه تغییر در این سه ماهیت، لازمهاش نظامی دیگر با ماهیتی دیگر خواهد بود. این چالش سهگانه، هماکنون به مسألهی بود و نبود میان حاکمیت و طرفهای بینالمللی، حاکمیت و جامعه و درون حاکمیت تبدیل شده و در جریان است.
این تعارضات سهگانه آنقدر رو آمده و به دستوپای نظام تنیدهاند که رسانههای حکومتی بهطور خاص در این هفتهها و روزها، بیشترین مطالب خود را به راهبردهای خروج از این بنبست ــ یا اتحاد تعارضات و چالشها ــ اختصاص دادهاند.
روزنامه شرق در شمارهی روز ۲۸ آبان ۱۴۰۵ در مطلبی، ضمن تلاش برای ارائهی «راهبردهای اساسیِ برونرفت از بنبست حکمرانی»، بیش از ارائهی راهبرد یا راه حل، نمودهای آشکار بنبست سالیان و هماکنون حاکمیت متکی بر ولایت فقیه را ــ که گویای ماهیتی تعارضزاست ــ اثبات نموده است:
«تعدد مراکز تصمیمگیری، تعارض منافع، ضعف رقابت سیاسی، ضعف حاکمیت قانون و پاسخگویی نهادی، فرسایش مشارکت اجتماعی و کاهش اعتماد عمومی، ظرفیت نظام حکمرانی برای تصمیمگیری و اجرای اصلاحات را محدود کردهاند. باید پذیرفت که مسئله اصلی ایران، مسئلهای پیچیده تحت عنوان "کیفیت ساختار حکمرانی" است.»
پنج محور فوق، ۴۷ سال است که معضل و ناکارامدیِ این نظام را به بحرانیترین دورهی تاریخ ایران علیه منافع ملی ایران تبدیل کردهاند. پنج محور فوق، بنبست یک ایدئولوژی و سیاست، اقتصاد و مدیریت ناشی از آن را معرفی میکنند. «مثلث تعارض» از همین بنبست برآمده است. الزام بیرون آمدن از این مثلث، اصلاح پنج محور فوق است. بیشک برای رأس و بدنه و عملهی نظام روشن است که اصلاح این پنج محور ــ که در ۳۰ سال گذشته بارها حتی مانور آن شکست خورده است ــ پایان نظام متکی بر ولایت فقیه خواهد بود.
این واقعیت و پیشبینیِ آن بر اساس تجربهی تاریخی در ۴۷ سال گذشته، آنقدر مسلم است که روزنامه مزبور نیز آنچه را که بهعنوان «راهبرد» ارائه مینماید، درواقع اوهام خوشخیالانهی بارها به بنبست رسیده و شکستخورده است.
اگر هر بنبستی در امر سیاسی و اجتماعی را با سه مرحلهی آغازین، میانه و پایانی در نظر بگیریم، حاکمیت متکی بر ولایت فقیه در مرحلهی اول ــ بین سالهای ۱۳۵۸ تا ۱۳۶۰ ــ تلاش کرد با ذخیرههای اجتماعیِ بازمانده از انقلاب ۱۳۵۷، بنبست را تاب آورد تا رقیبان را کنار بزند. در مرحلهی دوم ــ بین سالهای ۱۳۶۰ تا ۱۳۷۸ ــ تلاش کرد با حداکثر جنایت سیاسیِ داخلی و تروریسم بینالمللی، بنبست را دور بزند. در مرحلهی سوم ــ بین سالهای ۱۳۷۸ تا ۱۴۰۵ ــ ضمن ادامهی تلاشهای مرحلهی دوم، آثار هر دو مرحله، بین حاکمیت و جامعه فاصلههای عمیق و پردامنه ایجاد کرد که قیامهای ششگانه از نمونههای این مرحله هستند.
بنابراین دیگر تلاش برای ارائهی «راهبردهای اساسیِ برونرفت از بنبست حکمرانی»، تقلایی جز شتاب بخشیدن به پایان یک ساختار متکی بر ماهیت غیر قابل تغییر نیست. تصور کنید این راهبردها که توسط یک مدرس دانشگاه در روزنامهی شرق ارائه شده، تحقق یابند:
«بازتعریف مناسبات قدرت، اختیار و مسئولیت.»[منظورش درآمدن از مرکزگرایی و اقتدارگراییِ بنبستساز ولی فقیه است.]
[استقرار حاکمیت قانون و نظام مؤثر پاسخگویی.» [منظور قدرت سیاسی فراتر از قانون نباشد و به مردم پاسخ بدهد. در حالی ولی فقیه فراتر از قانون است و حتی به خدا هم پاسخگو نیست.]
«اصلاح اقتصاد سیاسی و مقابله ساختاری با رانت و تعارض منافع.»[منظور اصلی درآوردن قدرت اقتصاد سیاسی از ید سپاه پاسداران و ضمناً اعتراف به رانتخوار بودن حاکمیت است.]
«بازسازی اعتماد عمومی از طریق تغییر رفتار حکمرانی.»[منظور این است که نظام پایگاه اجتماعی ندارد و این بزرگترین بنبست است. «تغییر رفتار حکمرانی» هم همان «بازتعریف مناسبات قدرت» است که از قضا اکثریت قاطع مردم ایران میخواهند از بنیاد برش اندازند.]
هر سه ضلع «مثلث تعارض»، وقتی منتفی میشوند که اساس حاکمیت متکی بر ولایت فقیه، منتفی بشود. این وضعیت، مختصات کنونی میان دو جبههی اکثریت جامعهی ایران و حاکمیت ملایان میباشد که به مرحلهی نهایی است.