سرکوب اعتراضات سراسری آبان ۱۳۹۸ یکی از خونینترین مقاطع در تاریخ معاصر ایران بهشمار میرود. طبق برآوردهای ارائهشده توسط مقاومت ایران، شمار جانباختگان این رویداد دستکم بیش از ۱۵۰۰ نفر برآورد شد؛ رقمی که خبرگزاری رویترز نیز در همان زمان آن را ثبت و اعلام کرد. گفته میشود آمار واقعی از این میزان نیز فراتر است.
شدت و گستره سرکوب در آبان ۹۸ بسیار بیشتر از قیامهای پیشین بود. نیروهای امنیتی و نظامی برای متفرق کردن و سرکوب معترضان، از طیف وسیعی از ابزارهای خشونتبار -از شلیک مستقیم گلولههای جنگی و ساچمهای گرفته تا استفاده از سلاحهای سرد مانند تیغ و تبر- بهره بردند که نتیجه آن نه تنها جانباختن صدها تن از جوانان ایران، بلکه بر جای ماندن شمار بسیار بیشتری از مجروحان و مصدومان بود که بسیاری از آنان بهدلیل ترس از بازداشت در مراکز درمانی، از دریافت خدمات پزشکی محروم ماندند.
جانباختگان نوجوان
یکی از دردناکترین و محوریترین بخشهایی که در روایتهای مقاومت ایران و گزارشهای نهادهای حقوقبشری بر آن انگشت گذاشته میشود، حضور پررنگ و جانباختن کودکان و نوجوانان ۱۳ تا ۱۶ ساله در جریان این اعتراضات است. در این اسناد، بهعنوان نمونههایی از دهها نوجوان جانباخته، به نامهایی چون امیررضا عبداللهی (۱۳ ساله در اسلامشهر)، نیکتا اسفندانی (۱۴ ساله در خیابان ستارخان تهران)، آرمین قادری (۱۵ ساله در محله دولتآباد کرمانشاه)، خالد غزلاوی (۱۶ ساله در خرمشهر) و رضا نیسی (۱۶ ساله در منطقه پاستوریزه اهواز) اشاره شده است.
جانباختن این نوجوانان وجدان عمومی جامعه را جریحهدار کرد. پرسش بنیادین افکار عمومی در قبال جانباختن این نوجوانان، همان پرسش قرآنی و تاریخی است: «بِأَیِّ ذَنبٍ قُتِلَتْ» (به کدامین گناه کشته شدند؟)؛ چرا که این افراد بدون سلاح و در حالیکه در ابتدای جوانی خود بودند، هدف قرار گرفتند.
وجه مشترک تمامی شهیدان -چه نوجوانانی که بیدفاع به خیابان آمده بودند و چه مادران و پدرانی که برای مطالبات اولیه زندگی اعتراض میکردند- مظلومیت و دستخالی بودن آنان در برابر ماشین سرکوب تمامعیار بود. همچنین اشاره میشود که بسیاری از قلبهای پرشور و بیآلایش هدف مستقیم گلوله قرار گرفتند و پیکر شماری از آنان تا مدتها ناپدید ماند یا در گمنامی به خاک سپرده شد.
نقش زنان و اقشار محروم در صف مقدم اعتراضات
زنان معترض با شجاعت و حضور فعال در صحنه، معادلات میدانی نیروهای سپاه و بسیج را برهمزدند و روحیه ایستادگی را در میان معترضان تقویت کردند؛ موضوعی که گستردگی آن بهقدری بود که حتی برخی مقامات و رسانههای رسمی حکومت نیز بهناچار به نقش تعیینکننده زنان در هدایت و پیشبرد اعتراضات اعتراف کردند.
بخش عمدهای از شهیدان قیام، از میان خانوادههای زحمتکش، کارگر و اقشار محروم و حاشیهنشین شهرها بودند که تحت فشارهای شدید اقتصادی و معیشتی، بدون هیچگونه سلاحی به خیابانها آمده بودند.
گسترهٔ سرکوب و بنبست ساختاری قدرت
خشونت اعمالشده در آبان ۹۸ محدود به یک منطقه خاص نبود و جغرافیای وسیعی از کشور را دربرگرفت. وقایع تلخی مانند محاصره و کشتار معترضان در نیزارهای ماهشهر، درگیریهای خونین در محلههای جعفرآباد و دولتآباد کرمانشاه، سرکوب شدید در شهرک صدرا و معالیآباد شیراز و همچنین اعتراضات و تلفات سنگین در شهرهایی چون بهبهان و مریوان، بخشی از این خشونت دولتی بود.
توسل به سرکوب حداکثری و صدور دستور برخورد قاطع از سوی علی خامنهای و فرماندهان نظامی، یک جنایت ننگین و فراموشناشدنی در تاریخ معاصر ایران محسوب میشود. حکومتی که برای بقای خود به کشتار نوجوانان و به خاک و خون کشیدن شهرهای مختلف متوسل شد، همچنان در کابوس انفجار خشم مردم عاصی بهسر میبرد.
قیام آبان، الگوی زنده و سمتدهنده به نارضایتیهای انفجاری
قیام آبان ۱۳۹۸ نه بهعنوان یک رویداد مقطعی و پایانیافته در گذشته، بلکه الگوی خیزش و پایداری در برابر فاشیسم دینی است. نارضایتیهای انباشتهشده در جامعه پس از سرکوبهای آن مقطع مانند انرژی نهفتهای در لایههای زیرین اجتماع باقی مانده و اراده معترضان برای تغییر را تقویت کرده است.
اگر چه جنبش اعتراضی در آبان ۹۸ متحمل خسارتها و ضربات سنگینی شد، اما ماهیت جوان، پرانرژی و زنده خود را حفظ کرده و در انتظار شرایط و لحظه مناسب برای بروز مجدد است. این پتانسیل ممکن است در هر زمان و در پی یک جرقه غیرمنتظره، بار دیگر در ابعادی گسترده و مهارناپذیر فوران کند.
در یککلام، آبان ۹۸ یک نقطهعطف زنده تلقی میشود که تداوم دارد و در آینده نیز میتواند در قالب موجهای تازهٔ اعتراضی بازتولید شود.