از منظر روزنامهنگاری و نقد اجتماعی، مسائل ایران را از کدام منظر باید مورد بررسی قرار داد؟ مثلاً شاهدیم که موضوع اقتصاد و معیشت، از مبرمترین موضوعات زندگی روزمرهی مردم شده است. شاهدیم که یک باران طولانی و بهدنبالش سیل، هستیِ بخشی از مردم را نابود میکند. شاهدیم که دارو و مسکن به معضلی برای زنده ماندن و داشتن سرپناهی برای زیستن تبدیل شده است. بیش از همهی اینها شاهدیم که «فقر» و «نداری» از عرصهی زندگیِ روزمره به حیطهی مرگ اخلاق راه میبرد.
چراغ راهنمای فهم اینها طوری که ما را به سرچشمه یا سرآغاز ایجادشان ببرد، چیست و کجاست؟ یعنی که همهی اینها معلول هستند، پس علت چیست و کجاست؟
این پرسش و تأمل در آن، ما را فقط به سرچشمه نمیبرد، بلکه نخست به ما میفهماند که تا ابد هم بحرانهایی مثل اقتصاد و معیشت را در موضوع خودشان ــ از خودشان به خودشان ــ بررسی کنیم، هرگز به راه حل آنها نخواهیم رسید.
این همان دور عبث و کور و تکراریست که رسانههای حکومتی سالهاست صدها مطلب و گزارش پیرامونشان انتشار میدهند، ولی آب از آب تکان نمیخورد، که واقعیتها گواهی میدهند اوضاع بسا بدتر هم شده است. البته این رسانهها هر چقدر بخواهیم از معلولها میگویند و مینویسند. اما روزنامهنگار واقعی، هنرش ــ که همان رسالتاش باشد ــ دست گرفتن معلولها و با آنها به علتها رفتن است.
یکی از دهها معلول ناشی از «سیاست» و «الویت» حاکمیت متکی بر ولایت فقیه، روند کشتن اخلاق و به جان هم انداختن شهروندان با تاکتیک فقرزاییِ گسترده و سراسری است. روزنامهی ستاره صبح در شمارهی روز ۲۳ آبان ۱۴۰۵ از قول یک جامعهشناس حکومتی نوشته است:
«فقر جیب را خالی میکند؛ احساس تحقیر و ناامیدی میآورد و میتواند بهتدریج ساختار روانی را تحت تأثیر قرار دهد. فقر شرایطی ایجاد میکند که صدای وجدان در برابر نیاز شخص برای بقا ضعیف شود. برای مدتی طولانی فکر و ذکر کسی این باشد که فردا چطور باید شکم خودم را سیر کنم یا چطور فردا مواد گیر بیاورم، شاهد فرسایش حساسیتهای اخلاقی هستیم.»
تلاش رسانههای حکومتی برای بهدر بردن حاکمیت از ایجاد فاصلهی طبقاتی، موکول کردن موضوع بین افراد جامعه، مثل فقیر و سرمایهدار است. در حالی که بزرگسرمایهدار دزد زندگی و معیشت مردم، غارتگر طبیعت ایران و قاتل اخلاق، خود حاکمیت است. این همان مرز سرخ تجویزشده برای رسانههای حکومتیست:
«گاهی آن چیزی که انسان را به خشم و سرخوردگی میرساند، نداشتن پول نیست؛ بلکه مشاهده فاصله عمیق میان زندگی خودشان و زندگی دیگران است.»
اگر از اکثریت شهروندان ایرانی پرسش شود که «امنیت» شما را چه کسی مورد تهدید قرار میدهد، تجربهی دهها سالهشان، نشانیِ رأس نظام ولایت فقیه و قسمخوردگان به آن را میدهد؛ اما رسانهی حکومتی بهعمد تلاش دارد موضوع «امنیت» را از شهروند به شهروند بر اثر «فقر» که معلوم نیست علتاش چیست و کیست، ربط بدهد:
«با تغییر الگوی سرقت در کشور، امنیت شهروندان نیز بیش از پیش در معرض خطر قرار گرفته است.»
از آنجا که سانسور ریشهی بحرانهای گرهخورده و تودرتوی زندگی، معشیت، سیاست و اقتصاد در ایران آخوندزده، راه به جایی نبرده و از قضا موجب تلنبار شدن بحرانها علیه مردم شده است، برای خودیهای حکومت هم هیچ آیندهای از بهبود متصور نیست: «چشمانداز رفع مشکلات اقتصادی دیده نمیشود.»
مشاهده میشود که چشمانداز کور، راه حل حاکمیتیها برای بحرانهاست. اما چشمانداز روشن آینده را خود مردم ایران با اتحاد بر سر درد مشترکشان و تنها با از بین بردن علت و ریشهی همهشان یعنی حاکمیت متکی بر ولایت فقیه باید رقم بزنند.