آبان ۱۳۹۸ یکی از نقاط عطف تاریخ معاصر ایران است؛ روزهایی که اعتراض به افزایش ناگهانی قیمت بنزین، در زمانی کوتاه از چارچوب مطالبات اقتصادی فراتر رفت و به خیزشی سیاسی علیه ساختار حاکم تبدیل شد. خیابان‌های ده‌ها شهر ایران شاهد حضور مردمی بودند که نارضایتی انباشته‌شدهٔ خود را از فقر، فساد، تبعیض و سرکوب به زبان اعتراض بیان می‌کردند. آبان، تنها یک اعتراض به قیمت سوخت نبود؛ بازتاب بحرانی عمیق‌تر میان جامعه و حاکمیت بود.
از گرانی بنزین تا فریاد آزادی
در ۲۴ آبان ۱۳۹۸، اعلام ناگهانی افزایش قیمت بنزین جرقه اعتراضی را زد که ریشهٔ آن بسیار فراتر از یک تصمیم اقتصادی بود. مردم ایران سال‌ها با فقر، بیکاری، گرانی، فساد و محرومیت دست‌وپنجه نرم کرده بودند؛ اما در کنار این فشارهای معیشتی، از ابتدایی‌ترین حقوق سیاسی و اجتماعی خود نیز محروم بودند.
در حاکمیت سلطهٔ ولایت فقیه، آزادی بیان، حق اعتراض و امکان مخالفت مسالمت‌آمیز با سیاست‌های حکومت به‌رسمیت شناخته نمی‌شود. منتقدان و معترضان با بازداشت، محاکمه‌های ناعادلانه، احکام سنگین زندان و حتی مجازات اعدام روبه‌رو می‌شوند. تبعیض علیه اقوام و ملیت‌های مختلف، محدودیت‌های فرهنگی و زبانی و محرومیت از حقوق برابر نیز بر دامنهٔ نارضایتی‌ها افزوده است.
از همین‌رو، اعتراض آبان به‌سرعت از مطالبهٔ اقتصادی فراتر رفت و کلیت نظام ولایت فقیه را هدف قرار داد.
آبان خونین؛ پاسخ حکومت با گلوله
پاسخ حکومت به این خیزش مردمی، به‌جای شنیدن صدای معترضان، سرکوبی خونین بود. نیروهای امنیتی و سپاه پاسداران به‌سوی مردم آتش گشودند؛ اینترنت قطع شد، بازداشت‌های گسترده صورت گرفت و خانواده‌های جان‌باختگان و بازداشت‌شدگان زیر فشار دستگاه‌های امنیتی قرار گرفتند.
سازمان مجاهدین خلق ایران، با تدقیق اسامی، شمار شهیدان قیام آبان را دست‌کم ۱۵۰۰ نفر اعلام کرد. هزاران نفر نیز بازداشت شدند و خانواده‌های بسیاری در سوگ عزیزان خود نشستند.
این سرکوب، بار دیگر نشان داد که حکومت برای حفظ قدرت خود تا چه اندازه حاضر است به خشونت متوسل شود. اما کشتار و ارعاب نتوانستند ریشه‌های نارضایتی را از میان ببرند. نام و یاد شهیدان آبان هم‌چنان بخشی از حافظهٔ جمعی مردم ایران است.
پیام آبان؛ مقاومت و چشم‌انداز آزادی
تجربه آبان نشان داد که سرکوب می‌تواند اعتراض‌ها را برای مدتی به عقب براند، اما نمی‌تواند نارضایتی‌های عمیق اجتماعی و پتانسیل بالندهٔ آن را نابود کند. استمرار اعتراض‌ها در سال‌های بعد نیز گواه آن است که خواست آزادی، عدالت و کرامت انسانی هم‌چنان در جامعهٔ ایران زنده و جاری است.
کانون‌های شورشی نیز با فعالیت‌های خود، یاد شهدای آبان و آرمان آزادی را زنده نگه‌داشته‌اند. این فعالیت‌ها با هدف تلاش برای شکستن فضای اختناق، مقابله با فراموشی و حفظ پیوند میان مبارزات گذشته و مطالبات امروز جامعه است.
آبان؛ چراغ راه آزادی
قیام آبان ۱۳۹۸ را نمی‌توان در ۳ روز اعتراض و سرکوب خلاصه کرد. قیام آبان، فریاد مردمی بود که هم از محرومیت و فقر به‌ستوه آمده بودند و هم خواهان پایان دادن به استبدادی بودند که حق آزادی را از آنان سلب کرده است.
فعالیت کانون‌های شورشی و زنده نگه‌داشتن یاد جان‌باختگان، در امتداد همان خواست آزادی‌خواهانه قرار دارد. پایان حاکمیت استبداد مذهبی و استقرار جمهوری دموکراتیک، با تضمین آزادی‌های سیاسی، برابری شهروندان، حقوق اقوام و ملیت‌ها و حاکمیت مردم، چشم‌اندازی است که هواداران این تحول برای آینده ایران ترسیم می‌کنند.
ایران آزاد و دموکراتیک می‌تواند با کنار گذاشتن سیاست سرکوب و مداخله‌جویی، نه‌تنها آینده‌ای همراه با کرامت و آزادی برای مردم خود بسازد، بلکه به صلح و ثبات در منطقه نیز یاری برساند.
آبان ۹۸ در تاریخ ایران باقی مانده و یادآور این حقیقت است که خواست آزادی، حتی زیر سنگین‌ترین سرکوب‌ها، از حافظه و ارادهٔ یک ملت پاک نمی‌شود.
