شامگاه بیستوسوم آبان ۱۴۰۵، جاده دشت عباس به مورموری در استان ایلام شاهد واژگونی مرگبار اتوبوس حامل کارکنان و مهندسان شرکت پتروپالایش (انجیال) دهلران بود؛ فاجعهای که به جانباختن ۱۳ تن از کارگران و مصدومیت شماری دیگر انجامید. جانباختگان اغلب از اهالی آبدانان بودند.
۳ روز پس از این حادثه، در روز سهشنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵، شهر آبدانان صحنه حضور هزاران شهروندی بود که داغ عزیزان خود را به فریادی علیه ساختار حاکمیت پیوند زدند.
از اعتراض صنفی تا هدف قرار دادن رأس حاکمیت
حرکت اعتراضی در آبدانان با اعتصاب بازاریان در همدردی با خانوادههای داغدار آغاز شد و روز سهشنبه با شعارهای «عزا عزاست امروز» و «استعفا، استعفا» در هستهای چند صد نفره شکل گرفت، اما در کمتر از چند دقیقه ابعاد آن به تجمع چند هزار نفری گسترش یافت. معترضان بهسرعت شعارهای خود را فراتر بردند و با سردادن شعارهایی مانند «مرگ بر دیکتاتور»، تمامیت ساختار سیاسی مستقر را نشانه رفتند. پیوند خوردن اعتصاب بازار با خروش خیابانی، الگویی از همبستگی اجتماعی در شهرهای پیرامونی ایران را بازتولید کرد که پیشتر نیز در خیزش دیماه ۱۴۰۴ این شهر را به یکی از کانونهای اصلی مقاومت تبدیل کرده بود.
واکنش شتابزدهٔ حاکمیت برای مهار بحران
حاکمیت که بهخوبی از پتانسیل انفجاری جامعه آگاه بود و بیم آن داشت که جرقهٔ آبدانان -در سالگرد قیام آبان ۹۸- به شعلهای سراسری تبدیل شود، با شتابزدگی و بهکارگیری همزمان ابزارهای تبلیغاتی، قضایی و امنیتی وارد میدان شد. در سطح اجرایی و قضایی، مسعود پزشکیان دستور بررسی حادثه را صادر کرد، استانداری ایلام از عزل برخی مدیران شرکت انجیال خبر داد و دادستان مرکز استان ایلام نیز در اقدامی نمایشی، علیه مدیرعامل شرکت انجیال دهلران و مدیرکل راهداری و حملونقل جادهای استان اعلام جرم کرد.
در لایهٔ رسانهای، دستگاههای تبلیغاتی حکومت با پوشش گسترده این سانحه، تلاش کردند خود را در جایگاه «صاحب عزا» بنشانند و با تحت فشار قرار دادن و بهخدمت گرفتن خانوادههای جانباختگان، از آنان بیانیهای مبنی بر خودداری از برگزاری تجمع بهنام کشتهشدگان منتشر سازند. با این حال، هیچیک از این ترفندها نتوانست مانع حضور مردم در خیابان شود. سرانجام، دستگاه حاکم برای پایان دادن موقت به این خیزش، به بازداشتهای و شلیک گاز اشکآور متوسل شد و در روزهای پس از آن، از ترس تداوم اعتراضات، یگان سرکوب تازهتأسیس موسوم به «جانفدا» را در خیابانهای شهر مستقر کرد تا با رعبافکنی و شعار دادن علیه مردم، فضای شهر را امنیتی نگهدارد.
بررسی دقیق آنچه در آبان ۱۴۰۵ در آبدانان رخ داد، نشان میدهد که این رویداد نه یک حرکت منفرد و جزیرهای، بلکه حلقهای متصل به زنجیره قیامهای قبلی است.
تجربه آبدانان بهروشنی اثبات کرد که در جامعهای که در وضعیت انفجاری بهسر میبرد، یک حادثه بهظاهر غیرسیاسی میتواند به یک رویارویی با تمامیت نظام بالغ شود.
این خیزش بار دیگر پرده از همسویی پنهان و آشکار جریانهای ارتجاعی و استعماری برای مصادره مبارزات مردم برداشت. همزمان با اوجگیری اعتراضات در آبدانان، رسانههای جریان اصلی وابسته به قدرتهای خارجی با شعارهای فیک و جعلی تلاش کردند این حرکت اصیل مردمی را بهنام جریان شاهپرست مصادره کرده و مسیر آن را منحرف سازند؛ پدیدهای که نشان میدهد حاکمیت برای بهانحراف کشاندن قیامها، همچنان از مترسک و جایگزین کاذب سلطنت بهره میبرد.