در حالی که سایه اجرای حکم اعدام بر سر محمدجواد وفایی‌ثانی، قهرمان و مربی بوکس اهل مشهد سنگینی می‌کند، نام او به‌عنوان برنده جایزه بین‌المللی حقوق‌بشر مگنیتسکی در بخش «فعال برجسته حقوق‌بشر سال ۲۰۲۶» اعلام شد. این رویداد بازتاب گسترده‌یی در رسانه‌های بین‌المللی از جمله شبکه خبری «فاکس‌نیوز» و روزنامه «واشنگتن تایمز» و گاردین داشته و موج تازه‌یی از حمایت‌های چهره‌های سرشناس ورزش جهان و نهادهای حقوق‌بشری را برای نجات جان این ورزشکار ۳۱ ساله برانگیخته است.
مراسمی در غیاب قهرمان در بند
مراسم اهدای جوایز کمپین عدالت جهانی مگنیتسکی روز پنجشنبه در لندن با حضور سیاست‌مداران و مدافعان حقوق‌بشر برگزار شد. در این مراسم، باب بلکمن، نماینده پارلمان بریتانیا، رئیس کمیته پرنفوذ ۱۹۲۲ و رئیس «کمیته بریتانیایی برای آزادی ایران»، وفایی‌ثانی را به‌عنوان برنده این جایزه معرفی کرد. به‌دلیل حبس و محکومیت او در ایران، این جایزه در غیاب او و به نماینده‌اش، محمد نامداری مهندس هوافضا، از دوستان وی اهدا شد. محمد نامداری پیام محمدجواد از زندان وکیل‌آباد مشهد در مورد دریافت جایزه را قرائت کرد. او در این پیام بر ادامه‌ٔ پایداری و ایستادگی بر سرموضع خود تأکید کرده بود.
برگزار کنندگان جایزه مگنیتسکی، پرونده این ورزشکار ایرانی را «نمادی از سرکوب» در ایران توصیف کرده‌اند. به‌گفته آن‌ها، وفایی‌ثانی از زمان بازداشت در پی اعتراضات آبان ۱۳۹۸ (دستگیری در سال ۱۳۹۹)، تحت شکنجه‌های شدید جسمی و روانی، حبس‌های طولانی‌مدت در سلول انفرادی و تهدیدهای مکرر به اعدام قرار داشته است. این توصیف در سالگرد قیام آبان۹۸ از اهمیت خاصی برخوردار است.
سه بار حکم اعدام و انتقاد از روند دادرسی
محمدجواد وفایی‌ثانی پیش از بازداشت، یکی از مبارزان و مربیان مطرح بوکس در سطح ملی به‌شمار می‌رفت. دستگاه قضایی ایران او را به اتهام «فساد فی‌الارض» از طریق حمایت از سازمان مجاهدین خلق ایران و مشارکت در آتش‌سوزیهای جریان اعتراضات، تاکنون سه بار به اعدام محکوم کرده است.
سومین حکم اعدام او در سپتامبر ۲۰۲۴ صادر شد و دیوان عالی کشور در اکتبر ۲۰۲۵ این حکم را تأیید کرد. مدافعان حقوق‌بشر روند رسیدگی به پرونده او را به‌شدت ناعادلانه خوانده‌اند؛ از جمله سازمان عفو بین‌الملل که در مه ۲۰۲۶ با صدور یک «اقدام فوری»، نام وفایی‌ثانی را در فهرست زندانیان در معرض خطر قریب‌الوقوع اعدام قرار داد و اتهام «فساد فی‌الارض» را نقض آشکار استانداردهای بین‌المللی حقوقی دانست.
خیزش چهره‌های اسطوره‌ای ورزش و شورای جهانی بوکس
پرونده محمدجواد وفایی‌ثانی همبستگی کم‌سابقه‌ای را در دنیای ورزش ایجاد کرده است. در نوامبر ۲۰۲۵، شورای جهانی بوکس (WBC) به کارزار نجات جان او پیوست و از سازمان ملل متحد، کمیته بین‌المللی المپیک (IOC) و سایر نهادهای ورزشی خواست تا برای توقف این حکم مداخله کنند. موریسیو سلیمان، رئیس این شورا، در بیانیه‌یی صریح از مقامات ایرانی خواست حکم اعدام او را لغو کنند. هم‌زمان، «اتحاد ورزش و حقوق» نیز پرونده او را با کمیته بین‌المللی المپیک مطرح کرد و بر تعهد این کمیته به حفاظت از جان ورزشکاران تأکید ورزید.
علاوه بر نهادهای رسمی، جمعی از نام‌آورترین قهرمانان المپیک و ورزش جهان نیز با انتشار بیانیه‌ها و نامه‌های حمایتی، خواستار آزادی او شده‌اند:
مارتینا ناوراتیلووا (اسطوره تنیس جهان)، نانسی هاگشید (دارنده سه مدال طلای شنای المپیک)، شارون دیویس (مدال‌آور شنای المپیک بریتانیا)، رایلی گینز (شناگر سابق NCAA)، اینگا تامپسون (دوچرخه‌سوار سابق المپیک آمریکا) و کریگ فاستر (کاپیتان پیشین تیم ملی فوتبال استرالیا) با امضای فراخوانی مشترک اعلام کردند: «جهان نباید در حالی که رژیم ایران قهرمانان این کشور را به بند می‌کشد، نظاره‌گر باشد».
ویتالی کلیچکو، قهرمان سابق بوکس سنگین‌وزن جهان و شهردار کی‌یف، در نامه‌یی نوشت: «ورزش قرار است الهام‌بخش امید، وحدت و شجاعت باشد. اعدام یک قهرمان به‌خاطر دیدگاههای سیاسی‌اش، یورش مستقیم به این ارزش‌ها و هشداری به هر ورزشکاری است که جرأت صحبت کردن دارد».
هنری ماسکه، قهرمان بوکس المپیک، نیز در پیامی مشابه تأکید کرد که ورزش هرگز نباید به‌عنوان ابزاری برای ارعاب یا سرکوب انسان‌ها به کار گرفته شود.
یادآوری یک سابقه‌ٔ تلخ
حمایتها از وفایی‌ثانی تنها به جامعه ورزشی محدود نمانده است. ماه گذشته، لئوپولدو مالدونادو، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور آزادی عقیده و بیان، در همبستگی با زندانیان سیاسی محکوم به اعدام در ایران دست به اعتصاب غذای ۲۴ ساعته زد و نام وفایی‌ثانی را به‌طور ویژه برجسته کرد.
رسانه‌های غربی در گزارشهای خود یادآور شده‌اند که وفایی‌ثانی نخستین ورزشکار ایرانی نیست که به‌دلیل مواضع سیاسی یا حضور در اعتراضات با مجازات مرگ روبه‌رو می‌شود. پیش‌تر در سال ۲۰۲۰، اعدام نوید افکاری، قهرمان کشتی، شوک بزرگی به جامعه جهانی وارد کرد و در دهه ۱۳۶۰ نیز ورزشکاران ملی‌پوشی هم‌چون حبیب خبیری (کاپیتان تیم ملی فوتبال) و فروزان عبدی (عضو تیم ملی والیبال زنان) به دلایل سیاسی اعدام شدند. اکنون جامعه جهانی و فعالان حقوق‌بشر امیدوارند که اعطای جایزه مگنیتسکی و فشارهای بین‌المللی بتواند مانع از تکرار این سرنوشت برای محمدجواد وفایی‌ثانی شود.
