رخدادهای سیاسی اوایل پاییز ۱۴۰۵ بیانگر تشدید چشمگیر شکافها و درگیریهای باندها در ساختار نظام ولایت فقیه است. این منازعات که همزمان در سطوح دیپلماتیک، پارلمانی و تحرکات خیابانی نمود یافته، بازتابی از تضاد عمیق میان رویکرد تمایل به مذاکره خارجی از یکسو و مواضع تهاجمی جریانهای تندرو از سوی دیگر است. غور در مضمون این کشاکشها حاکی است که پرونده مذاکره با آمریکا و روابط با دولتهای منطقهیی به محور اصلی این منازعات تبدیل شده است.
تحرکات خیابانی و هدفگیری چهرههای پیشین
در بعد میدانی، مقابلهٔ باندهای هوادار کینگ مجتبی با چهرههای مدافع توافق و برجام به مقابل منازل سرکردگان سابق نظام نیز کشیده شده است. در تجمعی که در تاریخ ۳ مهر ۱۴۰۵ مقابل منزل حسن روحانی، رئیسجمهور اسبق، شکل گرفت، نیروهای موسوم به «حزبالله» و وفاداران به کینگ مجتبی به سردادن شعارهای تند علیه وی و نهادهای رسمی پرداختند. این عوامل با خطاب قرار دادن نهادهای قضایی و امنیتی شعار دادند: «روحانی فتنه میکنه قضاییه تماشا» و با الفاظی چون «حسن انگلیسی»، «روحانی ملعون» و «مرگ بر مسئول بیلیاقت»، خواستار برخورد با او شدند. [۱] حاضران در این تجمع خود را «اعتراض حزبالله باغیرت جان فدای نظام و رهبر و علیه یاوهگوییهای حسن انگلیسی» معرفی کرده و بهطور مشخص با شعارهایی همچون «ما جانفدای رهبریم» و «نیروی انتظامی حمایت حمایت»، دستگاههای ناظر و انتظامی را به مداخله و حمایت از اقدامات خود فراخواندند. [۲]
موضعگیری نسبت به مذاکره در کیهان و مجلس ارتجاع
همزمان با تلاشهای هیأت اعزامی رژیم برای مذاکره در نیویورک، کیهان ولی فقیه، موضعگیری بسیار شدیدی علیه هر گونه سازش و گفتگو اتخاذ کرد. این روزنامه در تاریخ ۴ مهر ۱۴۰۵ با تیتر درشت «مذاکره عملیات فریب است» نوشت: «در شرایطی که آمریکا و متحدانش با محاصره هوایی و دریایی درصدد طراحی جنگ ترکیبی علیه ایران هستند، مذاکره تنها "عملیات فریب" است». [۳] کیهان در ادامه با تهدید مستقیم واشنگتن، لحنی نظامی اتخاذ کرد و هشدار داد: «چنانچه آمریکا و همپیمانانش مرتکب خطایی شوند یا محاصره هوایی و دریایی را ادامه دهند، تمام تأسیسات نفتی، مراکز پایگاهی و غولهای فناوری و اقتصادی آمریکا در منطقه بدون هیچ ملاحظهای هدف ضربات موشکی دقیق، مستمر و دردناک قرار خواهند گرفت». [۴]
همسو با این رویکرد، در مجلس ارتجاع نیز نمایندگان همجناح به انتقاد شدید از دیپلماتها پرداختند. ابراهیم رضایی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، با طعنه به اقدامات هیأت اعزامی در شبکهٔ ایکس خود نوشت: «برای توافق و تفاهم التماس نکنید چرا؟ چون دشمن برداشت ضعف از سوی ما میکند و نتیجه میگیرد که فشار بر ایران نتیجه داده لذا ادامه میدهد تا به همه اهدافی که در جنگ نرسید برسد». [۵]
مناقشه بر سر روابط با عربستان و موضع قائمپناه
دامنه این درگیریها تنها به غرب محدود نماند، بلکه دیپلماسی منطقهیی دولت پزشکیان را نیز دربر گرفت. حضور جعفر قائمپناه، معاون اجرایی رئیسجمهور، در جشن روز ملی عربستان در سفارت این کشور در تهران، موجی از حملات را از سوی جناح رقیب به همراه داشت. حسین شریعتمداری، با اشاره به توجیه قائمپناه مبنی بر حضور «به دستور مراجع ذیصلاح»، بهشدت واکنش نشان داد و نوشت: «در مراسم شرکت کردهاند ولی توضیح نمیدهند به دستور کدام مرجع ذیصلاح؟! کاش نام آن مرجع بهقول ایشان ذیصلاح را اعلام میکردند تا صلاحیت آن زیر سؤال برود!» [۶] شریعتمداری همچنین به اظهارات منتسب به وی درباره شلیک موشک به آمریکا و عدم حمله مجدد به عربستان تاخت.
«تصمیم ارکان عالی نظام»
در پی بالاگرفتن این فشارها، قائمپناه در تاریخ ۳ مهر ۱۴۰۵ در گفتگویی تلویزیونی تلاش کرد تصمیم خود را به ارکان عالی نظام پیوند دهد. او ضمن غیرمنصفانه خواندن انتقادات اظهار داشت: «دوستانی که در سیاست خارجی ذی مدخلند و اونها تصمیمگیر هستند راجع به مسائل پیشنهادی که دادند ما بهمنظور ارتقا سطح روابط ما با عربستان با توجه به شرایط خاصی که در منطقه داریم به جای یکی از وزرا شما بهعنوان معاون رئیسجمهور در این مراسم شرکت کنید». [۷]
او تصمیمگیرنده اصلی را نهادهای فرادولتی دانست و افزود: «کسانی که سیاستگذار در این امر کشور هستند که اصولاً اینها عضو شعام هستند شورای عالی امنیت ملی تشخیصشان بود که در این شرایط ما بتوانیم با عربستان در این سطح رابطه برقرار کنیم». [۸]
بحران تصمیمگیری در بالاترین سطح حاکمیت
این وضعیت یک فلج ساختاری در تصمیمگیریهای کلان نظام است. در حالی که بدنه اجرایی دولت تلاش میکند تا از طریق تاکتیکهای تنشزدایی و احیای روزنههای گفتگو از زیر بار فشارهای خردکننده اقتصادی و محاصرههای چندلایه بگریزد، جریان اقتدارگرا با ابزار خیابان و رسانههای وابسته به ولیفقیه، کشاکش را به بالاترین حد ممکن رسانده است. در چنین فضایی، دستگاه سیاست خارجی کشور نه با یک استراتژی منسجم و واحد، بلکه در گرداب جنگ نیابتی باندهای قدرت داخلی سرگردان مانده است؛ وضعیتی که از علائم شکنندگی حاکمیت در روزهای پایانی است.
منابع:
[۱] شعارهای ضبطشده در تجمع مقابل منزل حسن روحانی، ۳ مهر ۱۴۰۵.
[۲] همان.
[۳] روزنامه کیهان، «مذاکره عملیات فریب است»، ۴ مهر ۱۴۰۵.
[۴] همان.
[۵] ابراهیم رضایی، شبکهٔ ایکس، ۴ مهر ۱۴۰۵.
[۶] حسین شریعتمداری، روزنامه کیهان، «برادران یمنی! آنها از ما نیستند! (یادداشت روز)»، ۳ مهر ۱۴۰۵.
[۷] جعفر قائمپناه (معاون اجرایی پزشکیان)، مصاحبه با تلویزیون حکومتی، ۳ مهر ۱۴۰۵.
[۸] همان.
