اعطای جایزه بینالمللی حقوقبشر مگنیتسکی ۲۰۲۶ در بخش «فعال برجسته حقوقبشر» به محمدجواد وفایی ثانی، زندانی سیاسی محکوم به اعدام، بازتاب و حمایت گستردهی را در سطح بینالمللی برانگیخته است. بررسی جایگاه و اعتبار جهانی این جایزه، دلایل اصلی شکلگیری این همبستگی کمسابقه و پیامدهای آن را بر فاشیسم دینی روشن میسازد.
امانوئل زینگریس عضو کمیسیون خارجی پارلمان لیتوانی دربارهٔ اهدای جایزه مگنیتسکی به محمدجواد وفاییثانی گفت: من ۹ بار به عنوان نمایندهٔ پارلمان انتخاب شدهام و گزارشگر مدافعان حقوق بشردر مجمع پارلمانی شورای اروپا بودهام اما این پرونده به نمادی برای تمام موارد نقض حقوق بشر تبدیل شد و در تمام عمرم هرگز چنین چیزی نشنیده بودم وی افزود: من یکی از مبتکران قانون مگنیتسکی در پارلمان ملی لیتوانی بودم که ۱۲سال پیش تصویب شد. این یک جایزه بسیار معتبر است احتمالاً شماره یک پس از جایزه نوبل، برندگان این جایزه توسط کمیتهیی در سطح جهانی و با دقت بسیار زیاد انتخاب میشود.
استقبال گسترده شخصیتهای سیاسی جهان
انتخاب محمدجواد وفایی ثانی برای دریافت این جایزه با استقبال چشمگیر رسانهها و چهرههای برجسته سیاسی در اروپا و آمریکای شمالی همراه شده است. از جمله شخصیتهایی که از این اقدام حمایت کردهاند میتوان به افراد زیر اشاره کرد:
گای فرهوفشتات، نخستوزیر پیشین بلژیک، جولیو ترتزی، وزیر خارجه سابق و رئیس کنونی کمیسیون سیاستهای اروپا در سنای ایتالیا، بارونس شانون و بارونس شارون دیویس از مجلس اعیان انگلستان، اعضای پارلمان اروپا از لیتوانی، رئیس پیشین و عضو سنای کانادا از حزب محافظهکار و همچنین دکتر حنان عبداللطیف
اعتبار جایزه مگنیتسکی
برای درک اهمیت این رویداد، باید به پیشینه و وزن بینالمللی جایزه مگنیتسکی توجه کرد. این جایزه که یکی از معتبرترین نشانهای جهانی در حوزه حقوقبشر و مبارزه با فساد است، بهیاد سرگئی مگنیتسکی، وکیل و حسابرس روسی نامگذاری شده است. مگنیتسکی در سال ۲۰۰۸ یک شبکه بزرگ فساد و اختلاس را در روسیه افشا کرد، اما بلافاصله بازداشت شد و پس از ۳۵۸ روز تحمل شکنجه و فشار در زندان جانباخت.
مرگ او به شکلگیری کارزار جهانی «عدالت برای مگنیتسکی» منجر شد و در نهایت کنگره آمریکا در سال ۲۰۱۲ «قانون مگنیتسکی» را بهتصویب رساند؛ قانونی که مسدود کردن داراییهای ناقضان حقوقبشر و مقامات فاسد در سراسر جهان را هدف قرار میدهد و بعدها توسط کانادا، انگلستان و اتحادیه اروپا نیز بهرسمیت شناخته شد.
جایزه مگنیتسکی نیز در سال ۲۰۱۵ توسط بیل براودر در لندن بنیانگذاری شد و هر سال در ماه نوامبر به روزنامهنگاران، سیاستمداران و فعالان شجاع اهدا میشود. پیشتر چهرههای سرشناسی همچون الکسی ناوالنی، بوریس نمتسوف و ماریا رسا (روزنامهنگار برنده جایزه صلح نوبل) این جایزه را دریافت کردهاند. بنابراین، اعطای این نشان معتبر به وفایی ثانی در سال ۲۰۲۶، در حقیقت بهمعنای تحسین رسمی مقاومت در برابر دیکتاتوری حاکم بر ایران در سطح بینالمللی است.
ایستادگی زیر حکم اعدام
هسته اصلی و عامل محرک این موج گسترده حمایت، پایداری و «سرموضع بودن» محمدجواد وفایی ثانی و وفاداری او به آرمان کانونهای شورشی است. او در شرایطی که زیر حکم اعدام قرار دارد، بارها با ارسال نامههایی از داخل زندان بر مواضع خود پافشاری کرده و خواستار انتشار آنها شده است.
وفایی ثانی در بخشی از نامه خود بهمناسبت شصتمین سالگرد تأسیس سازمان مجاهدین خلق ایران، پایداری همبندان و هممسیرانش را اینگونه توصیف کرده است:
«خدا را شکر میکنم که من هم بر شاخههای سبز این درخت جوانه زدم و نعمت آگاهی و انتخاب این مسیر همیشهسبز به من عرضه شد و امروز که بیش از ۶۰ سال از آغاز این رویش میگذرد، این درخت ریشه دوانده و جنگلی شدهایم که هیچ زمستان و هیچ تبری نمیتواند آن را نابود یا خاموش کند. هر بار که سر ما را قطع کردند، دوباره و چندباره روییدیم و تکثیر شدیم».
همین روحیه تسلیمناپذیری در برابر حکم مرگ است که تحسین جامعه جهانی و نهادهایی همچون بنیاد مگنیتسکی را برانگیخته و نام او را در کنار سایر زندانیان سیاسی مقاوم - از جمله یگان وحید بنیعامریان و زندانیانی که در سالگرد تأسیس سازمان پیامهای ایستادگی فرستادند - برجسته کرده است.